{ "title": "\u201cWat onder de grond zit, kan mee richting geven aan het project\u201d", "modified_at": "2026-05-28 10:50:13", "published_at": "2026-05-28 11:46:00", "url": "https://pers.vlm.be/wat-onder-de-grond-zit-kan-mee-richting-geven-aan-het-project", "short_url": "http://prez.ly/ZoEd", "culture": "nl_BE", "language": "NL", "subtitle": "Archeologie: voor sommigen een spannend verhaal, voor anderen vooral \u201chopelijk geen vertraging\u201d. Bij de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) is het n\u00e9t anders. De VLM-archeoloog schuift al vroeg mee aan tafel, nog v\u00f3\u00f3r de plannen definitief zijn. Niet om projecten af te remmen, wel om ze beter te maken: risico\u2019s inschatten, kansen grijpen en ontwerpkeuzes bijsturen om zo archeologisch erfgoed te bewaren \u00e9n het project vooruit te helpen. We spraken met VLM-archeoloog Sarah Linten over hoe dat in de praktijk werkt.", "slug": "wat-onder-de-grond-zit-kan-mee-richting-geven-aan-het-project", "body": "

VLM-archeologen werken anders dan de meeste archeologen. In welke zin?

Wij zijn dienstoverschrijdend actief en zitten al vanaf het prille begin mee aan tafel. We gaan kijken wat er al gekend is in het gebied, welke onderzoeken al gebeurden en waar hiaten zitten. Tegelijk kijken we naar opportuniteiten: ligt het project op of nabij een gekende site, dan bekijken we hoe we die site kunnen beschermen of kunnen integreren in de inrichting. We denken ook vooruit: wat betekenen de geplande ingrepen voor het archeologisch bodemarchief dat nog niet gekend is, maar wel in de bodem kan zitten? In principe kunnen we overal archeologische sporen aantreffen. Dus proberen we projectteams te sensibiliseren: grootschalige afgravingen vergroten de kans op grootschalig archeologisch onderzoek.

Is het niet te tijdrovend om al in dit vroege stadium alles op te volgen?

Die vroege betrokkenheid is cruciaal. Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar eigenlijk levert dat vaak tijd en geld op, omdat we dan nog kunnen bijsturen. Want zodra inrichtingsplannen en uitvoeringsdossiers concrete vorm krijgen, vertalen we dat naar heel praktische vragen. Soms wordt een ingreep voorgesteld die archeologisch een enorme impact heeft, terwijl de baten beperkt zijn. Als we dan met een bodemkundige, ecoloog en hydroloog samen rond de tafel zitten, kunnen we per perceel kijken of het echt zinvol is. Die geïntegreerde blik is typisch voor onze werking. We proberen doorheen het traject plannen aan te passen om verstoring te beperken.

In de Liereman bijvoorbeeld zagen we dat volgens de oorspronkelijke plannen het archeologisch onderzoek veel te grootschalig zou zijn. Door een ven een beetje te verschuiven en te verkleinen werd een zone met veel steentijdvondsten niet verstoord en hoefden we daar niet op te graven. Dat is beter voor het erfgoed én het bespaart onderzoeksbudget.

“Het mooie bij de VLM is dat we met verschillende disciplines samenkomen. Dat geheel overstijgt elke discipline apart. En precies dat maakt onze projecten én ons landschap rijker.”

Waarom is het beter voor het erfgoed om een site niet op te graven?

Het uitgangspunt is: bewaren op de oorspronkelijke locatie (in situ) is het beste. Archeologische resten zijn uniek en als ze verstoord worden, is alle info weg en kunnen we die niet meer reconstrueren. Als de werken onvermijdelijk resten verstoren of zelfs vernielen en we ze niet kunnen vrijwaren door ontwerpaanpassingen, dan volgt onderzoek en bewaren we de vondsten en gegevens buiten de site (ex situ) in erkende depots met stalen voor datering of analyse waar dat zinvol is.

Is dat niet tegenstrijdig met jullie ambitie om zoveel mogelijk te leren uit het verleden?

Opgraven klinkt alsof we de site ‘redden’, maar eigenlijk vernietigen we de site door haar uit de bodem te halen. We kunnen veel informatie verzamelen, stalen nemen, vondsten bewaren… maar de context in de grond is weg. Daarom is de VLM-aanpak sterk gericht op vermijden en bijsturen. Die reflex is ook wettelijk ingebed. Europese en Vlaamse principes sturen aan op zo weinig mogelijk verstoren. We onderzoeken wat effectief verstoord zal worden, niet ‘alles overal’ maar maatwerk. Bovendien zullen archeologen over tien jaar nog betere technieken hebben dan nu om vondsten te ontdekken of te onderzoeken.

“Wat we kunnen bewaren in de bodem, bewaren we voor de toekomst.”

Doen VLM-archeologen zelf nog opgravingen?

Minder dan vroeger. Archeologie is de laatste tien jaar veeleisender en grootschaliger geworden. We moeten bijvoorbeeld met minstens twee personen op het terrein staan bij proefsleuven. En sommige onderzoeken zijn enorm: onlangs was er een terrein waar 40 hectare proefsleuven nodig waren. Dat is weken werk. Dat kunnen we niet meer zelf uitvoeren.

Welke taken hebben jullie wanneer de plannen klaar zijn? \u200b

Wanneer een dossier naar uitvoering gaat, komt het vergunningstraject erbij. Bij werken die een omgevingsvergunning nodig hebben, is het sinds 2015 verplicht een archeologienota op te maken. Dat doen wij. Kleine archeologienota’s schrijven we zelf, grote besteden we uit via een raamcontract met studiebureaus. Als er terreinonderzoek nodig is, coördineren wij dat en volgen wij dat mee op. We bewaken de kwaliteit en bekijken kritisch of de voorgestelde onderzoeksmethodes proportioneel zijn.

We komen ook nog veel op het terrein: we doen zelf boringen om een eerste inschatting te maken, gaan langs tijdens het onderzoek door studiebureaus en zitten dicht op het projectteam. We werken ook nauw samen met het Agentschap Onroerend Erfgoed. \u200b

\n \n
\n \n
\n \n \n
\n
\n\n
Sarah voert vaak boringen uit op het terrein. - ©VLM, Leen De Neve
\n \n

Hoe ziet zo’n archeologisch traject eruit?

Het traject is stapsgewijs. We beginnen met een bureauonderzoek: kaarten, historische bronnen, luchtfoto’s, inventarissen. Daarna volgt vaak landschappelijk bodemonderzoek. We doen dan boringen om te kijken of de bodem gaaf is of al sterk verstoord. Is de bodem goed bewaard, dan is de kans groter dat archeologische resten nog aanwezig zijn. Als er aanwijzingen zijn voor nederzettingssporen, kan een proefsleuvenonderzoek volgen. Met een rupskraan worden sleuven getrokken tot net onder de teelaarde. Daar verschijnen sporen zoals grachten, paalkuilen, waterputten, graven… Het doel is: inschatten óf er iets zit, waar precies, en of verder onderzoek zinvol is.

Voor steentijdsites is er een ander spoor. Rondtrekkende jagers-verzamelaars lieten weinig sporen na. Wat we vaak terugvinden, zijn vuurstenen werktuigen of resten van vuursteenbewerking. Die resten sporen we op via boringen die worden gezeefd. Als we concentraties vinden, kan dat leiden tot een gerichte opgraving.

Als ze iets vinden, ligt dan alles stil?

Dat is het grootste misverstand. Vroeger kwamen bouwheren vaker voor verrassingen te staan, omdat er niet standaard vooronderzoek gebeurde. Dan moesten archeologen de werken soms stilleggen als er iets gevonden werd. Door onze betrokkenheid in het prille begin, kunnen we alles veel beter op voorhand inschatten. Ook is alles veranderd sinds de invoering van de huidige regelgeving (in 2015): vanaf het moment dat we de omgevingsvergunningsaanvraag indienen, kunnen we al starten met het archeologisch vooronderzoek. We gebruiken de doorlooptijd van de vergunning om dat onderzoek in te plannen. Zo houden we de werfplanning veel beter onder controle.

Wij zijn vaak de eersten op het terrein bij grote werken en kondigen zo aan dat er iets beweegt en een nieuw project in uitvoering gaat.

“Archeologie hoeft geen vertraging te zijn. Met goed vooronderzoek maak je het voorspelbaar.”

Jullie komen geen verrassingen meer tegen?

Minder, maar het kan soms toch nog spannend worden. In Meeswijk, een dorpje aan de Maasvallei, waren we bezig met opgravingen rond de kerk. We wisten dat er een begraafplaats was, maar niet dat die zo uitgebreid zou zijn. We stelden vast dat er meerdere begravingsniveaus waren. Dan is het belangrijk dat we snel schakelen: partners samenroepen, scenario’s bespreken, en waar mogelijk de uitvoering slim faseren zodat aannemers elders kunnen starten.

Hoe kunnen jullie archeologische (onzichtbare) sites zichtbaar maken voor het grote publiek?

Dat is een grote uitdaging. Veel archeologische resten zijn niet ‘toonbaar’ in stenen muren, maar in grondsporen. Toch proberen we verhalen te delen: via persmomenten, infoborden, tentoonstellingen en soms met digitale toepassingen zoals 3D-visualisatie. Bij de inrichting van de sites Meer en Mellenberg hebben we een 3D-smartphone-app ontwikkeld die bezoekers doorheen het villadomein laten vliegen en de opbouw van een Romeins badhuis laten zien. We teleporteren hen zo 1800 jaar terug in de tijd en laten hen rondkijken in de Gallo-Romeinse tijd. De app biedt een soort ‘Augmented Reality’, een extra (historische) laag over het landschap, waardoor we veel leren over het dagelijks leven op zo’n herenboerderij.

“Archeologische sporen versterken het ontwerp en geven een plek betekenis.”

Waarom is jullie werk zo belangrijk?

Archeologie levert kennis op en geeft kansen om een positief verhaal te vertellen dat veel mensen aanspreekt. We zijn vaak verbaasd door de rijkdom onder onze voeten. In recent onderzoek vonden we bijvoorbeeld resten van Gallo\u2011Romeinse villa’s, steentijdkampementen, Romeinse waterputten en zelfs crematiegraven. Ook metaaldetectie klopt regelmatig aan met mooie vondsten: munten, gespjes, musketkogels… Elke vondst vertelt een boeiend verhaal over hoe de ‘gewone’ mensen uit ons eigen verleden leefden, werkten of reisden. Als wij dat erfgoed nu goed beschermen, blijft het een bron van kennis voor toekomstige generaties. Archeologisch onderzoek kan ons ook heel wat leren over de evolutie van het landschap en het klimaat in het verleden en ons daarmee op weg helpen naar de toekomst. Hierdoor is het een kans om de ruimte met meer respect voor haar geschiedenis te ontwikkelen.

 

 

 

", "header": { "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/2fed1ae0-5dcf-4fcb-9dbc-88ae01ae28eb/-/crop/7360x3380/0,652/-/preview/-/preview/1200x1200/-/format/auto/", "release": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/2fed1ae0-5dcf-4fcb-9dbc-88ae01ae28eb/-/crop/7360x3380/0,652/-/preview/-/preview/1200x1200/-/format/auto/" }, "images": [ { "caption": "proefsleuvenonderzoek in De LIerenman - \u00a9VLM, Hilde Geskens", "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/", "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/-/preview/500x500/-/format/auto/", "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/-/preview/200x200/-/format/auto/", "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/-/preview/100x100/-/format/auto/", "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/", "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/b54f94d3-b87e-487c-8257-80ffb7fb190f/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/" }, { "caption": "Sarah conctroleert de bodem in De LIerenman - \u00a9VLM, Hilde Geskens", "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/", "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/-/preview/500x500/-/format/auto/", "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/-/preview/200x200/-/format/auto/", "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/-/preview/100x100/-/format/auto/", "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/", "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/61293f77-d474-4564-b746-df6a160408d7/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/" }, { "caption": "Sarah voert vaak boringen uit op het terrein. - \u00a9VLM, Leen De Neve", "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/", "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/-/preview/500x500/-/format/auto/", "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/-/preview/200x200/-/format/auto/", "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/-/preview/100x100/-/format/auto/", "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/", "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/83b00042-a129-4850-baec-970ecd0ce219/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/" } ], "author": { "first_name": "Els", "last_name": "Seghers" }, "format_version": 5 }