60 hectare nieuwe natuur floreert in Kwetshage

Een zone van ca. 1,5 kilometer in Kwetshage (Jabbeke) tussen het jaagpad van het Kanaal Gent–Oostende en de spoorlijn Brugge-Oostende is in enkele jaren tijd veranderd van landbouwgebied met weilanden naar een mozaïek van open water, rietmoeras en natte natuurgraslanden. Dat is het gevolg van de terreinwerken die de Vlaamse Landmaatschappij deed van 2022 tot 2025 voor de realisatie van natuurcompensaties voor de achterhaven van Zeebrugge. 45 hectare rietmoeras is hier nu in volle ontwikkeling en 15 hectare voormalig akkerland zal evolueren naar soortenrijk poldergrasland. Het nieuwe natuurgebied wordt al druk bewoond en bezocht door allerlei vogelsoorten. Vandaag konden de inwoners van Jabbeke via geleide wandelingen kennismaken met dit nieuwe stuk natte natuur.

Het nieuwe natuurgebied is het sluitstuk van de natuurcompensaties voor de Zeebrugse achterhaven. Sinds 2005 heeft de Vlaamse Landmaatschappij hiervoor bijna 400 hectare nieuwe natuur gecreëerd in de Oudlandpolder. Tegelijk werd in Kwetshage door optimalisatie van de waterpeilen 4 hectare bestaand grasland opgewaardeerd voor de natuurcompensaties voor de autosnelweg A11. Zo zijn ook deze natuurcompensaties volledig gerealiseerd. De 4 hectare rietmoeras die al in 2012 op de site van de voormalige spookbrug werd ingericht, maakt nu deel uit van het grote rietmoeras van Kwetshage.

Minister van Omgeving Jo Brouns: “De realisatie van de natuurdoelen in Kwetshage gaat hand in hand met klimaatbestendig waterbeheer. Tal van vogelsoorten vinden hier een nieuwe thuis, in een natuurgebied waar water maximaal wordt vastgehouden en waar ruimte is om bij hevige neerslag overtollig water op te vangen en zo overstromingen tegen te gaan. Dat we hier ook een toegankelijk wandeltracé kunnen aanbieden, maakt van Kwetshage een natuurparel die zowel de natuur als de buurtbewoners ten goede komt.”

Openingswoordje voor de start van de geleide wandelingen ©VLM

Veel interesse bij de aanwezigen ©VLMNatuurgebied geliefd bij vogels en... vogelaars ©VLM

Afgravingen en hoger waterpeil

Voor de omvorming tot moeras waren in Kwetshage zeer ingrijpende inrichtingsmaatregelen nodig. De werken werden ​ uitgevoerd in de periode 2022-2025. Eerst en vooral was een verhoging van het waterpeil nodig. Omdat Kwetshage een overstromingszone is die verhindert dat gebieden stroomopwaarts bij zware regenval overstromen, moest de waterpeilverhoging beperkt blijven, zodat het gebied zijn functie als overstromingszone kon behouden.

Er werden daarom in combinatie met de peilverhoging grootschalige afgravingen uitgevoerd om het gebied te vernatten. In totaal werd er ongeveer 135.000 m³ grond uitgegraven die voor het overgrote deel in het projectgebied verwerkt werd door de ophoging van een centraal gelegen kreekrug en door de aanleg van een uitkijkheuvel langs de zijde van het kanaal Gent-Oostende.

Stuwen en windwatermolen

Om de overstromingsfunctie optimaal te combineren met ecologisch waardevol rietmoeras werd het gebied in twee verdeeld met een verschillend waterpeil in elk deelgebied. De twee deelgebieden staan met elkaar in verbinding door middel van een stuw en windwatermolen ter hoogte van de Kwetshagestraat, centraal in het gebied.

Door de stuw staat het waterpeil in het oostelijk deel gemiddeld 40 centimeter hoger dan het westelijk deel. De windwatermolen laat toe om water van het westelijk peilvak naar het oostelijk peilvak te pompen, zodat hier minimale peilen kunnen gegarandeerd worden. Het waterpeil in het westelijk deelgebied wordt geregeld door een grotere stuw bij de verbinding met het Kwetshagezwin. Via deze waterloop die initieel voor een groot deel centraal in het natuurgebied lag, wateren stroomopwaarts gelegen gebieden af.

Om de afwatering in de toekomst te garanderen, werd het Kwetshagezwin over een lengte van 600 meter verlegd naar de rand van het gebied, langs de spoorlijn, en hydrologisch gescheiden van het opgestuwde natuurgebied. De oorspronkelijke bedding van de waterloop werd geïntegreerd in het rietmoeras. ​

Door de combinatie van peilverhoging en afgraving is de waterbergingscapaciteit bij hevige neerslag grotendeels behouden. Om de balans sluitend te maken, werd langs het Kwetshagezwin een zone ingericht als waterbuffer die het waterpeil volgt van het Kwetshagezwin.

Gracht voor de start van de werken in 2022 ©VLM

Dezelfde plaats na de werken in 2024. De gracht heeft een ruimer profiel gekregen. ©VLM

Bruine kiekendief

De resultaten laten niet op zich wachten: de bruine kiekendief en de roerdomp hebben hier alvast hun stek gevonden. Naast deze doelsoorten zijn er tal van andere water- en moerasvogels die nu in Kwetshage hun leefgebied hebben: als echte pioniers hebben kluut en steltkluut dit voorjaar het laatst ingerichte deel met tal van broedkoppels ingenomen. Gaandeweg zal deze zone zich omvormen tot een rietmoeras en zullen de kluten weer verdwijnen als broedvogel. Maar er zijn ook al echte blijvers van het rietmoeras: zo is ook snor, een onopvallende maar zeldzame zangvogel van rietmoeras, dit jaar weer present. Andere vogelsoorten zullen ongetwijfeld volgen, want Kwetshage is uitgegroeid tot een kerngebied van natte natuur, dat stilaan ook naam krijgt bij vogelspotters.

Nieuw wandeltracé

Om de bezoekers te laten genieten van deze nieuwe natuur, met een minimale verstoring voor planten en dieren, is er in samenwerking met de gemeente Jabbeke langs de spoorweg Brugge–Oostende een nieuw wandeltracé aangelegd tussen het oud station van Varsenare en de Kwetshagestraat. Zo werd een wandellus gevormd rond een deel van het natuurgebied.

Dirk De fauw, ondervoorzitter Port of Antwerp-Bruges en burgemeester van Brugge: “Balanceren tussen economische ontwikkeling en ecologie is uitdagend. We zijn daarom zeer blij dat er in de Brugse regio zo’n 60 ha aan natuurgebied is bijgekomen ter compensatie van de ontwikkeling van de Zeebrugse achterhaven. Zo kan de haven werkgelegenheid en economische groei blijven creëren, zonder dat er natuurwaarde verloren moet gaan.”

De totale kostprijs van het project bedraagt 2.500.000 euro. De verschillende financierende partijen zijn: het Agentschap voor Natuur en Bos (dat eigenaar en beheerder is van het nieuwe natuurgebied), de afdeling Maritieme Toegang van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken en het Agentschap Wegen en Verkeer van de Vlaamse overheid, Port of Antwerp-Bruges, Blue Deal en Interreg 2 Zeeën.