70 jaar ruilverkaveling: bouwen aan een sterke en toekomstgerichte open ruimte
8 juli 2026
Op 25 juni 2026 bestaat het instrument ruilverkaveling 70 jaar. Wat begon als een manier om versnipperde landbouwgronden efficiënter te organiseren, groeide uit tot een krachtig instrument om onze open ruimte toekomstbestendig in te richten. Vandaag draagt ruilverkaveling bij aan een slimme combinatie van landbouw, natuur, waterbeheer, recreatie en leefkwaliteit.
Wat is ruilverkaveling?
Ruilverkaveling hertekent het gebruik en de eigendom van gronden in een bepaald gebied. Percelen worden herschikt en samengevoegd zodat ze beter aansluiten bij het gebruik. Zo kunnen landbouwers efficiënter werken en ontstaat er ruimte voor andere functies zoals natuur, water, recreatie en infrastructuur.
Door verschillende belangen zorgvuldig op elkaar af te stemmen, ontstaat een evenwichtige inrichting van het landschap. Dat maakt ruilverkaveling tot een belangrijk instrument om uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en ruimtedruk aan te pakken.
Al 70 jaar zetten wij als VLM ruilverkaveling in om gebieden te versterken en toekomstgericht in te richten, altijd in samenwerking met lokale besturen, eigenaars, gebruikers en andere partners.
Vijf ruilverkavelingen in de kijker
Rijkevorsel‑Wortel
In Rijkevorsel‑Wortel werkt de VLM aan een gebied waar landbouw, natuur en landschap samenkomen. Het project ligt in een waardevolle open ruimte met centraal drie beekvalleien, waarvan één is aangeduid als habitatrichtlijngebied.
De ruilverkaveling streeft naar duurzame ontwikkelingskansen voor een toekomstgerichte landbouw. Het verbeteren van de kavelstructuur, de ontsluiting en de waterhuishouding zorgen ervoor dat bedrijven efficiënter kunnen werken. Door duidelijkheid te scheppen over het toekomstige ruimtegebruik wordt de rechtszekerheid voor landbouwers verhoogd.
De herverkaveling zorgt ervoor dat gronden beter gegroepeerd worden, daardoor ontstaat ook ruimte voor natuur- en landschapsontwikkeling. Ook water krijgt veel aandacht in de ruilverkaveling, zowel met het oog op klimaatadaptatie als ook voor de waterkwaliteit. Het infiltratie-kwelsysteem in de beekvalleien speelt daarnaast een belangrijke rol bij de ontwikkeling van natuurwaarden.
“In Rijkevorsel‑Wortel voeren we een geïntegreerd plan uit met een evenwicht tussen landbouw, natuur, landschap en water. Ruilverkaveling laat ons toe om die puzzel te leggen, samen met de mensen die er wonen en werken."
“Het concept voor de inrichting van het ruilverkavelingsgebied is een optimale landbouwinrichting met respect voor de landschappelijke hoofdstructuur."
Filip Debrabandere en Judith Deusings
Willebringen
De ruilverkaveling Willebringen illustreert hoe ruilverkaveling ook de lokale infrastructuur en ruimtelijke samenhang versterkt. Naast de herschikking van gronden wordt gewerkt aan betere landbouwwegen, meer wandel en fietsmogelijkheden, een mooier landschap, meer aandacht voor onze cultuur, meer en beter natuur en minder wateroverlast.
Daarmee verbetert niet alleen de landbouwstructuur, maar ook de toegankelijkheid en beleving van de open ruimte voor bewoners en recreanten.
“Ruilverkaveling gaat over meer dan alleen percelen herschikken. In Willebringen werken we ook aan betere landbouwwegen, groenstructuren en recreatieve verbindingen tussen de dorpen Opvelp, Vertrijk, Willebringen, Kumtich, Honsem, Hoksem en Meldert. We hebben 3 erfgoedsites als landart ingericht. "
“Wat dit project sterk maakt, is de geintegreerde inrichting van het gebied voor landbouw, water, natuur, cultuur, landschap en mobiliteit. Het herschikt ruimtegebruik maakt het aantrekkelijker voor mens en dier."
Molenbeersel
De Molenbeersel wordt de ruilverkaveling steeds zichtbaarder op terrein. De ruilverkaveling, een openruimteproject van zo'n 900 hectare, wil landbouw, water, natuur, landschap en recreatie beter op elkaar afstemmen. Met respect voor het herkenbare karakter van Molenbeersel.
In 2025 kregen eigenaars en gebruikers voor het eerst zicht op de nieuwe perceelsindeling tijdens een officieus onderzoek naar de toedeling. Intussen verwerken de commissie van advies en het ruilverkavelingscomité de ingediende bezwaren.
Tegelijk zijn de eerste werken uitgevoerd, zoals de heraanleg van een landbouwweg en de afbraak van een oude landbouwsite. De komende weken en maanden vraagt het ruilverkavelingscomité vier omgevingsvergunningen aan: voor werken aan de Winkeldervenloop, wegenwerken, kavelinrichtingswerken en boscompensatie. Elke aanvraag komt op het Omgevingsloket en wordt openbaar onderzocht. Bewoners kunnen dan opmerkingen of bezwaren indienen.
“In Molenbeersel zie je ruilverkaveling echt vorm krijgen. Wat jarenlang op papier werd voorbereid, vertaalt zich nu in concrete ingrepen op het terrein."
De ruilverkaveling versterkt in de eerste plaats de landbouw, door versnipperde percelen beter te groeperen. Zo ontstaat ruimte voor een efficiënte bedrijfsvoering, met meer flexibiliteit voor landbouwers. Tegelijk krijgen de Abeek en de Lossing meer ruimte, zodat water beter wordt vastgehouden en het gebied beter bestand is tegen droogte en overstromingen.
Ook natuur en landschap krijgen een impuls, met extra hagen, bomenrijen en graslanden. Zo wordt het typische landschap van Molenbeersel versterkt en beter verbonden met omliggende natuurgebieden, zoals het Stramprooierbroek. Daarnaast wordt geïnvesteerd in recreatie, met nieuwe wandelverbindingen en een herinrichting van de omgeving van de Keijersmolen tot parkgebied voor de lokale gemeenschap.
“ En zo geeft de ruilverkaveling landbouw, water, natuur en landschap opnieuw meer samenhang. Zo bouwen we stap voor stap aan een sterker en toekomstbestendig Molenbeersel."
.JPG)
A11
De aanleg van de A11 tussen Brugge en Knokke‑Heist betekende een grote verandering voor het open landschap in de regio. De nieuwe snelweg doorsneed 75 landbouwpercelen en had impact op 29 landbouwbedrijven, die een deel van hun gronden verloren.
Ruilverkaveling maakte het mogelijk om die ingreep niet alleen op te vangen, maar ook om het gebied opnieuw doordacht te ordenen. Door gronden te ruilen en te herschikken kregen landbouwers opnieuw beter gelegen en meer aaneengesloten percelen, afgestemd op hun bedrijfsvoering. We groepeerden de percelen telkens langs 1 zijden van de A11 zodat er niet teveel moet worden omgereden.
In 2022 werd dat nieuwe landschap ook juridisch verankerd met de ondertekening van de ruilverkavelingsakte en de ingebruikname van de nieuwe percelen.
Vandaag zie je op het terrein hoe die herinrichting concreet vorm kreeg. Nieuwe insteekwegen en perceelsopritten maken kavels beter bereikbaar, waterlopen zoals de Zuidwatergang werden verbreed om water sneller te bufferen en/of af te voeren, en nieuwe fietsverbindingen zorgen voor meer samenhang en beleving in het gebied.
“De ruilverkaveling A11 toont hoe we de impact van grote infrastructuurwerken kunnen ombuigen tot een kans voor de open ruimte."
“Door gronden strategisch te herschikken en het terrein gericht in te richten, versterken we tegelijk de landbouwstructuur en de kwaliteit van het landschap."
Schelde‑Leie
In de sterk verstedelijkte omgeving tussen Gent en Deinze zorgde de uitbreiding van de stadsbossen van Gent en Deinze en de voorziene uitbreiding van de Hospicebossen voor een grote druk op de landbouwsector in de streek. Het ruilverkavelingsinstrument werd ingezet als flankerende maatregel voor deze sector.
3.842 percelen werden herschikt tot 2.006 grotere en beter gelegen kavels. De gemiddelde oppervlakte verdubbelde van 0,63 hectare per perceel naar 1,2 hectare per kavel, de percelen liggen ook beter gebundeld in functie van gebruik en waar mogelijk dichter bij de bedrijfszetel.
De ruilverkavelingsakte werd verleden in september 2025, de nieuwe kavels werden vanaf 25 december 2025 in gebruik genomen.
De eerste uitvoeringsdossiers van werken en aanleg fietspaden zijn gestart. Ze zijn het gevolg van de herverkaveling en omvatten onder andere aanpassingen aan wegen, kavelwerken, nieuwe toegangen, fietspaden, bermen en beplantingen.
Door belangen van landbouw, natuur, landschap, water, recreatie, mobiliteit, erfgoed en cultuur op elkaar af te stemmen, ontstaat een evenwichtige oplossing met voordelen voor iedereen. Fietsers en wandelaars zullen kunnen genieten van comfortabele fiets- en wandelpaden in en als verbindend element tussen de verschillende boskernen, landbouwers van veilige toegangswegen naar hun aaneengesloten percelen, fauna en flora krijgen meer kansen, water krijgt meer ruimte om te infiltreren.
“Samenwerking vormt het landschap: efficiënter ingerichte landbouwpercelen, meer groen en veilige fietspaden in het hart van deze verstedelijkte regio."
Blijven bouwen aan de open ruimte – toekomst van het instrument?
Na 70 jaar blijft ruilverkaveling relevant. Het instrument evolueert mee met nieuwe uitdagingen, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit en de bouwshift.
Door gronden te herschikken en functies slim te combineren, helpt ruilverkaveling om de open ruimte sterker, robuuster en aantrekkelijker te maken — voor landbouwers, bewoners én toekomstige generaties.