De Merode-cirkel is rond: twintig jaar pionieren bij hoeve de Ploeg in Herselt

Vorige maand werd de laatste hand gelegd aan het allerlaatste deelproject. Waar? Op exact dezelfde plek waar twintig jaar geleden een van de allereerste initiatieven startte: hoeve de Ploeg in Herselt.

In afwachting van de grote land- en natuurinrichtingswerken van het plattelandsproject de Merode, startte de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) twee decennia geleden met de eerste ‘quick wins’: kleinschalige, snelle projecten met lokale partners. Hoeve de Ploeg werkte toen een project uit met weidebomen. Collega Juul Adriaens draaide toen zijn eerste uren voor VLM als procesbegeleider voor de Merode: "Toen ik hoorde dat het allerlaatste onderdeel van het allerlaatste VLM-project in het gebied de Merode een erfbeplanting bij diezelfde hoeve de Ploeg was, hoefde ik niet lang na te denken: ik trok naar Herselt voor een ontmoeting met Ronny Aerts, de drijvende kracht achter de hoeve. In mijn kielzog nam ik Hedwig Neesen mee. Als voormalig journalist voor Het Nieuwsblad en bezieler van de regionale website en podcast HolaHageland.be, jureerde Hedwig destijds mee de ‘quick wins’ en de latere Merode-labels voor streekambassadeurs. Beide heren ademen de Merode en kruisten de voorbije decennia meermaals het pad van de VLM."

Pionieren met bomen en grasklaver

Als Ronny terugdenkt aan 2006, verschijnt er een glimlach op zijn gezicht. “Ik ben in de eerste plaats een boer, commercieel ben ik minder sterk,” steekt hij eerlijk van wal. Toch toonde hij twintig jaar geleden al een enorme dosis ondernemersbloed. Na een studiereis van vzw Wervel naar Brazilië raakte hij gefascineerd door agroforestry: het combineren van bomen en reguliere landbouw. “In Brazilië doen ze aan landbouw tussen de bomen. Ik dacht: waarom kan dat hier niet?”

Via de ‘quick wins’ kreeg Ronny destijds VLM-subsidies voor een experiment met weidebomen. “Ik wist alles over koeien, maar bitter weinig over bomen,” lacht hij. “Door een extreem natte winter overleefden uiteindelijk slechts drie bomen het experiment. Mijn collega-boeren vonden het destijds geen gek idee. Voor mij was het de eerste kennismaking met de Merode-werking.”

Naast bomen pionierde Ronny ook met voeder. Waar de traditionele Belgische veeteelt steunt op de import van soja voor eiwitten, koos hoeve de Ploeg resoluut voor lokaal geteelde grasklaver. Dat zorgt voor gezonde, lokale eiwitten en voor extra omega 3 in het vlees en de melk. “De helft van de bezoekers op onze boerderij weet dat eigenlijk niet eens,” zegt Ronny.

Het ‘Jeroen Meus-effect’ en het Merode-label

In de beginjaren was de samenwerking tussen de landbouwsector en projecten zoals de Merode niet altijd even gemakkelijk. Het was de periode van het Mestactieplan (MAP). Ronny herinnert zich nog levendig de constructieve, maar soms pittige gesprekken met het toenmalige afdelingshoofd van VLM in de provincie Antwerpen. “Als jonge boer had ik het soms moeilijk met die regels. Pas later ben ik het grotere nut van het MAP gaan inzien.”

Wat hoeve de Ploeg ook door de moeilijkere periodes hielp, was hun hoevewinkel. Rond die periode ontstond er stilaan een grotere waardering voor korteketenproducten. Hedwig Neesen vult aan: “Vroeger had de reguliere journalistiek amper oog voor het unieke verhaal achter een boer. Dat is compleet gekeerd. Consumenten zoeken vandaag bewust naar authenticiteit, het verhaal achter een bedrijf of product.”

Ronny knikt: “We profiteerden destijds van wat ik het ‘Jeroen Meus-effect’ noem. Plotseling wilden mensen geen magere margarine meer, maar échte, goede hoeveboter. Ook onze yoghurt met probiotica bleek een schot in de roos voor mensen met darmklachten.” Hij kreeg hiervoor ook het ‘Merode-label”.

De verschillende kazen rijpen voor de hoevewinkelDe hoevewinkel met heel wat eigen productenDe Probi+ yoghurt

Volgens Hedwig is die hang naar authenticiteit de grote kracht van het Merode-gebied geworden. Verscheidene korteketenlandbouwers uit de Merode bewijzen dat je met een lokaal en eerlijk verhaal, een gezond inkomen genereert. Het doordachte ‘Merode-label’, waar Hedwig zelf mee in de jury zetelt, speelt hierin een sleutelrol. “In tegenstelling tot veel ‘holle’ labels, beloont het Merode-label ondernemers en boeren die echt een hart hebben voor de regio. De VLM heeft dat destijds prachtig opgestart en de streek zet dat enthousiasme nu lokaal voort.”

Warmtecamera's en de toekomst van de grond

Voor Ronny is landbouwer een vak dat onlosmakelijk verbonden is met natuurbeheer en dierenwelzijn. De liefde voor de natuur kreeg hij met de paplepel mee: zijn vader weigerde vroeger resoluut om zwaluwnesten in de stal weg te halen, ook al klaagde zijn moeder over de vogelpoep. Vandaag lopen er op de boerderij verschillende VLM-beheerovereenkomsten. Hoewel de bloemenranden op zijn specifieke grond moeilijker aansloegen, blijft hij zoeken naar innovatieve, natuurvriendelijke oplossingen.

“Binnenkort monteren we een warmtecamera op onze maaibalk,” legt Ronny uit. “Daarmee kunnen we reekalfjes en nesten van weidevogels spotten zodat we er niet overheen maaien. Nu helpt de boswachter ons vaak nog om de dag voor het maaien de weide met vrijwilligers uit te kammen.” Ook de bomenrijen en hagen die recent met steun van de VLM op zijn erf zijn hersteld, dragen bij aan het landschap en het welzijn van zijn koeien. “De bomen werken in de wei als een soort paraplu. De koeien vinden schaduw en eten de blaadjes op tot waar ze erbij kunnen.”

Over zeven jaar nadert voor Ronny het pensioen. De opvolging in de landbouwsector is overal een knelpunt, maar hij heeft zelf al een innovatief model uitgedacht: “Ik pleit voor een chronologisch coöperatief model. Jonge boeren zouden zich stap voor stap moeten kunnen inkopen in een bestaand bedrijf. Terwijl de oudere boer langzaam uitbolt, verwerven de jongeren gaandeweg meer aandelen totdat ze de meerderheid hebben. Zo blijft de expertise en de ziel van het bedrijf behouden.” Daarnaast droomt hij van een terugkeer naar meer rust voor de landbouwgrond, bijvoorbeeld door historische principes, zoals het drieslagstelsel - waarbij 1/3 van de grond elke drie jaar een jaar onbewerkt blijft om te herstellen - in een modern jasje te steken.

Herstel in Herselt

Het elfde en laatste deel van de landinrichting in het gebied de Merode, is het project ‘Natuur- en landschapsherstel en onthaal’. In dit project werkt VLM enkele landschappelijke en ecologische verbindingen verder af. Het geeft kansen aan fauna om makkelijker tussen de verschillende natuurkernen van de Merode te migreren. Denk daarbij aan het aanleggen van bijvoorbeeld een amfibietunnel of het vervangen van straatverlichting. Maar ook bomenrijen of haagkanten herstellen maken een belangrijk deel van het plan uit. Het zijn snelwegen, waarlangs heel wat dieren zich veilig kunnen verplaatsen. Voor dat deel van het inrichtingsplan werken we zowel samen met partners uit het gebied, als particulieren en dus ook individuele landbouwers. ​

Aangeplante hagenDe drie bomen rechts zjn de laatste overblijvers van de eerste aanplantNieuwe bomen langs de percelen van De Ploeg

Hoeve De Ploeg in Herselt gebruikt wel wat gronden van de VLM en stapte mee in dit verhaal van herstel. En net zoals in het begin, gaat het om enkele kleine aanplantingen met hopelijk grote gevolgen.

De cirkel is rond, de toekomst groeit

De herstelde erfbeplanting bij hoeve de Ploeg vormt een symbolisch sluitstuk voor twintig jaar hard werken in de Merode. De cirkel mag dan rond zijn, de streek blijft in beweging. Geïnspireerd door het dubbelinterview keert Hedwig Neesen binnenkort alvast terug naar de boerderij voor een uitgebreide podcast op HolaHageland.be.

En wij? Wij spraken af om over vijf jaar opnieuw rond de tafel te gaan zitten bij Ronny. Tegen die tijd zullen de pas aangeplante bomen op het erf al stevige wortel hebben geschoten, net zoals de Merode-filosofie dat de afgelopen twintig jaar in de streek heeft gedaan.

Merodeverslaggever, Juul Adriaens, communicatie VLM