Feestelijke opening Bocca op Open Monumentendag

Op zondag 13 september wordt de Bocca feestelijk geopend voor het publiek als kersvers gerestaureerde en heringerichte infoplek en poort naar het stiltegebied.

Een plek met een rijke geschiedenis

In 1781 bouwde de toenmalige eigenaar van Vloethemveld, het Brugse Sint-Janshospitaal, een hoeve voor de toezichter die ervoor moest zorgen dat de velden en vijvers werden omgevormd naar landbouwgrond en bossen. Vanaf de Franse Revolutie woonden hier verschillende pachters. Na WOI onteigent de Belgische staat het gebied en start het militaire verhaal van Vloethemveld. In 1923 neemt de eerste militair, Saturnin Bocca, zijn intrek in de hoeve. Hij verblijft er vier jaar.

De ‘Bocca’ diende daarna als materiaalopslag, maar in het lokaal en militair collectief geheugen staat de hoeve vooral bekend als kadermess, met heerlijke maaltijden en bijbehorend drinkgelag. In 1994, bij de sluiting van het munitiedepot, eindigde dit verhaal en werd de Bocca enkel nog gebruikt voor oefeningen door de school voor onderofficieren.

In de jaren ‘90 startte er ook het natuurbeheer, eerst voorzichtig, maar wanneer in 2012 het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) eigenaar werd van het gebied, werd Vloethemveld uitgebouwd tot een gebied met Europese topnatuurwaarden. De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) startte het Landinrichtingsproject Brugse Veldzone op om Vloethemveld fysiek en ecologisch te verbinden met omliggende groene gebieden.

Op Erfgoeddag 2019 ondertekenden het Agentschap voor Natuur en Bos, de gemeenten Zedelgem en Jabbeke en de Vlaamse Landmaatschappij na heel wat vooroverleg, visievorming en onderzoek, een samenwerkingsovereenkomst. De overeenkomst vormt het kader voor de publiekswerking en het onthaal van het volledige Vloethemveld, de exploitatie van het Kamp Vloethemveld en het Kamphuis, alsook de gidsenwerking. Ook het beheer van het erfgoed staat daarin centraal.

De Bocca herbestemd

In 2023 start de voorbereiding van de realisatie van de omvorming van de Bocca tot een nieuwe infoplek voor Vloethemveld. De herbestemming van de Bocca is een gezamenlijk project van de gemeente Zedelgem en het Agentschap voor Natuur en Bos. De gemeente krijgt daarvoor financiële ondersteuning door een erfgoedpremie en subsidies vanuit het landinrichtingsplan Moubeek-Vloethemveld. De partners kunnen rekenen op het Facilitair Bedrijf van de Vlaamse overheid die de werken coördineert en begeleidt. Het in erfgoed gespecialiseerde bureau van Pluspunt Architectuur werd aangesteld als architect. De werken werden uitgevoerd door aannemer Maes & Coucke. Ook het Agentschap Onroerend Erfgoed, de VLM, gemeente Jabbeke, Vloethemveld vzw, het Historisch Wetenschappelijk Comité Vloethemveld en INTER zijn betrokken bij dit traject.

De allereerste hoeve uit 1781 is verdwenen als gevolg van de vele verbouwingen door de eeuwen heen. Het volume van het gebouw, waarvan er wel nog zichtbare bouwsporen waren, namelijk het volume van de hoeve van 1862, kon wel weer zichtbaar gemaakt worden en brengt zo het verleden tot leven.

Bij het uittekenen van de plannen voor de omvorming, restauratie en evocatie, is ervoor gekozen om de deuropening in het midden van de behouden voorgevel weer open te maken. Hiermee herstellen we de herkenbare typologie van twee ramen links en twee ramen rechts ten opzichte van een centrale deur.

Ook aan de dakstructuur is er doorheen de eeuwen heel wat gewijzigd; zowel de breedte, de hoogte, de verschillende delen van de structuur als de dakbedekking hebben meerdere veranderingen ondergaan. In overleg met Agentschap Onroerend Erfgoed is er besloten om een constructie te plaatsen die een idee geeft van wat het volume van het dak was anno 1862.

Tijdens het restauratieproces dook aan de achtergevel van de Bocca ook een oude waterput op die werd hersteld en opgemetst. Boven de oorspronkelijke ingang is een inscriptie met het jaartal ‘1851’ teruggevonden. Ook dit werd weer zichtbaar gemaakt voor het publiek. En de toegang tot de Bocca werd heringericht en onthard zodat er meer neerslag kan infiltreren en de natuur zich kan ontwikkelen.

Hiermee is de Bocca omgevormd tot een nieuwe infoplek voor Vloethemveld, die toegang geeft tot het stiltegebied, waar natuur en erfgoed prachtig samenkomen. Je krijgt er als bezoeker informatie over de betekenis van Natura 2000, de highlights van het natuurgebied in de verschillende seizoenen, de boeiende geschiedenis en de sprekende verhalen over de plek, gestaafd met kaart- en beeldmateriaal.

De Bocca ligt in Kamp Vloethemveld, wat wil zeggen dat ze doorgaans enkel te bezoeken is met gids. Voor Open Monumentendag zetten we de deuren open en kan je een vrij bezoek brengen aan de heringerichte constructie. Hiermee willen we op die dag het waardevol erfgoed van Vloethemveld en de extra inspanningen hiervoor in de kijker zetten.

Vooraanzicht op de BoccaDoorkijk naar het nieuwe infopunt

De oude waterput werd gerestaureerdInfoborden geven tekst en uitleg aan de bezoeker

Foto’s tijden en na de uitvoering van de werken © Eva Vanhuyse

Boccawijn

Begin 2025 schonk Jos Laudes, die tussen 1983 en 1988 tweede commandant van het munitiedepot was, twee flessen “Boccawijn” aan het Zedelgemse gemeentearchief. De Bocca werd zeker sinds de jaren ‘50 als mess gebruikt en steeds verder uitgebouwd.

Eigen personeel (officieren en onderofficieren) van 934 Depot, C Log nr 5 en Detlognav (detachement van de Marine), rijkswachters van de ‘Algemene Wegpolitie’ uit Jabbeke, maar ook heel wat militaire bezoekers genoten er tijdens hun loopbaan van de heerlijke maaltijden die, met verse groenten uit de tuin, op tafel werden gezet. In de jaren ‘80 was er ook een eigen “Boccawijn”, een tafelwijn, geproduceerd door de firma Barrières Frères in Frankrijk, om de dorst te lessen.

De flessen zijn nog vol, maar volgens Jos niet meer te drinken. Tijd voor een nieuw recept om dit stukje erfgoed te laten herleven! Vanaf zondag 13 september is de nieuwe witte en rode Bocca wijn te koop in het Kamphuis.

Brochure over de geschiedenis van de Bocca

Naar aanleiding van de restauratie en herinrichting van de Bocca, schetsen Ludo Meulebrouck en Géry E. Cappon als leden van het Historisch Wetenschappelijk Comité Vloethemveld de geschiedenis van de Bocca in een boeiende brochure die tot stand kwam in samenwerking met het Gemeentearchief Zedelgem en een klankbordgroep gevormd door de partners van Vloethemveld. De brochure geeft een historisch overzicht vanaf de bouw van de hoeve in de 18de eeuw, de periode waarin het Sint-Janshospitaal het voor het zeggen had in Vloethemveld, over de militaire periode, tot de hedendaagse invulling als infoplek.

Praktisch en info

Van 10 tot 18u zijn zowel de Bocca, het Kamphuis als de groene barakken met de expo 'Geef Lacht – Humor in het leger’ vrij te bezoeken naar aanleiding van Open Monumentendag. ​
​Ingang aan het Kamphuis, Vloethemveld 10a, Zedelgem

Parking: P2, Diksmuidse Heirweg 6, 8210 Zedelgem, volg de kasseiweg en ga op het einde naar rechts. Met de fiets of met een parkeerkaart voor andersvaliden kan je doorrijden tot aan het Kamphuis.

Info: info@vloethemveld.be - 050 301 068 - www.vloethemveld.be

meer info over het landinrichtingsproject: www.vlm.be/vloethemveld