Wist je dat… we met enkele slimme ingrepen bijdragen tot een weerbaar waterlandschap?
Water+Land+Schap 2.0 in actie
28 oktober 2026
Benieuwd naar enkele opvallende resultaten? We delen graag interessante technieken die binnen Water+Land+Schap 2.0 uitgevoerd werden. Zo kunnen we water langer vasthouden, droogte en wateroverlast beter opvangen en de veerkracht van het landschap versterken.
Wat zijn peilgestuurde drainage en subirrigatie?
Met peilgestuurde drainage en subirrigatie regel je hoeveel grondwater er in de bodem blijft.
Bij peilgestuurde drainage wordt een regelput geplaatst waarmee de afvoer van water via drainagebuizen kan worden geregeld. In natte periodes kan overtollig water worden afgevoerd, terwijl in droge periodes meer water in de bodem wordt vastgehouden. Het basisprincipe luidt: water vasthouden als het kan, afvoeren als het moet.
Subirrigatie gaat een stap verder. Daarbij wordt via hetzelfde drainagenetwerk extra water aangevoerd en in de bodem geïnfiltreerd. Het water wordt rechtstreeks in de wortelzone gebracht, waardoor het efficiënter beschikbaar blijft voor gewassen en er minder water verloren gaat. Zo kan het grondwaterpeil actief worden verhoogd en blijven gewassen ook tijdens droge periodes over voldoende vocht beschikken.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/30/landbouwbedrijf-in-arendonk-legt-peilgestuurd-drainagesysteem-aa/
Hermeanderingen in de Plantentuin van Meise
In de Plantentuin van Meise werden twee waterlopen hersteld om water langer in het gebied vast te houden en de natuurlijke waterhuishouding te verbeteren. De rechtgetrokken Amelvonne(s)beek kreeg opnieuw een kronkelend verloop, waardoor de waterloop meer ruimte kreeg en meer water kan opvangen. Hierdoor kan water trager worden afgevoerd, beter infiltreren en wordt de omgeving beter beschermd tegen wateroverlast. Tegelijk ontstaan extra kansen voor natte natuur en biodiversiteit.
Ook de Lieveherenbeek werd opnieuw bovengronds gebracht en kreeg een nieuw meanderend traject. De beek voedt voortaan de lagergelegen Orangerievijver, wat zorgt voor extra waterbuffering en een stabielere watervoorraad tijdens droge periodes. Zo dragen beide projecten bij aan een klimaatrobuuster watersysteem én een aantrekkelijkere natuurbeleving in de Plantentuin.
https://www.plantentuinmeise.be/nl/nieuws/292/amelvonnesbeek-meandert-opnieuw-door-plantentuin-meise
Wat zijn complexe groenbemesters?
Complexe groenbemesters zijn mengsels van meerdere plantensoorten die samen worden ingezaaid, bijvoorbeeld klaver, wikke, phacelia, zonnebloem en haver. Elke soort vervult een andere functie: de ene bindt stikstof, een andere wortelt diep, verbetert de bodemstructuur of trekt nuttige insecten aan. Door deze combinatie zorgen complexe groenbemesters voor meer biodiversiteit, een betere doorworteling en een hogere bodemvruchtbaarheid dan een groenbemester met één enkele soort. Bovendien helpen ze om organische stof op te bouwen, water beter vast te houden en nutriënten efficiënter te benutten.
Verwijderen van drainagebuizen in de Velpevallei
In de Velpevallei werd de voorbije eeuw een uitgebreid netwerk van drainagebuizen aangelegd om landbouwgronden sneller te ontwateren. Deze drainagebuizen, vaak verborgen op ongeveer één meter diepte, voeren niet alleen regenwater maar ook waardevol grondwater versneld af naar grachten. Daardoor daalt de grondwaterstand, drogen natte natuurgebieden uit en gaat de natuurlijke sponswerking van de vallei verloren.
In de Velpevallei werden op 21,4 hectare voormalig landbouwgebied oude en recente drainagebuizen opgespoord en verwijderd.
Wat zijn de voordelen?
- Grondwater blijft langer in de bodem
- Natte graslanden en moerassen herstellen zich
- Er is meer ruimte voor planten en dieren
- Veenbodems breken minder snel af
- Koolstof blijft in de bodem opgeslagen
- De vallei houdt water beter vast
De Velpevallei kan nu beter omgaan met droogte en hevige regenval
Wat zijn palinggoten?
Palinggoten zijn speciale voorzieningen die jonge palingen helpen om migratiebarrières, zoals gemalen en stuwen, veilig te passeren. Ze bestaan uit een smalle, hellende goot met een ruw oppervlak waarlangs de palingen zich omhoog kunnen bewegen. Door een kleine waterstroom worden de dieren aangetrokken en kunnen ze zich landinwaarts verplaatsen naar geschikte leefgebieden. In de Westhoek werden tijdelijke palinggoten geplaatst aan de pompinstallaties van Esen en Werken, waardoor tussen maart en juli 2024 maar liefst 1.843 palingen veilig de polder konden bereiken. De positieve resultaten vormden de basis voor de aanleg van permanente palinggoten, die bijdragen aan het herstel van de palingpopulatie en een betere vismigratie in het gebied.
Stuwmogelijkheden in de waterlopen
Stuwen helpen om water langer vast te houden in een gebied. Door de afvoer van water in grachten en waterlopen te vertragen, krijgt het meer tijd om in de bodem te infiltreren en kan de grondwatervoorraad worden aangevuld. Zo dragen stuwen bij aan het herstel van de natuurlijke sponswerking van het landschap en maken ze natuur- en landbouwgebieden beter bestand tegen droge periodes.
We gebruiken verschillende soorten stuwen:
- Regelbare stuwen
- Aarden dammen
- Natuurvriendelijke constructies met dood hout
Het principe is altijd hetzelfde: water vasthouden als het kan en gecontroleerd afvoeren als het moet.
Waarom dood hout gebruiken?
- Het vertraagt de stroming op sommige plekken
- Vissen en waterinsecten vinden er schuilplaatsen
- Vissen kunnen er paaien (eieren leggen)
- Het houdt organisch materiaal vast
- Het zorgt voor meer variatie in de waterloop
- De biodiversiteit neemt toe
- De natuurlijke structuur van beken en rivieren wordt sterker
Die maatregel werd gerealiseerd in verschillende Water+Land+Schapcoalities
Wat is een houtsnipperfilter?
Een houtsnipperfilter is een natuurlijke zuiveringsinstallatie die nitraat uit water helpt verwijderen. Het water stroomt door een bed van houtsnippers waarop bacteriën leven. In de zuurstofarme omgeving tussen de houtsnippers zetten deze bacteriën nitraat om in stikstofgas, dat vervolgens onschadelijk in de atmosfeer verdwijnt.
Houtsnippers vormen daarbij niet alleen een leefomgeving voor de bacteriën, maar ook een koolstofbron die overtollige nitraten uit het water verwijdert. Zo draagt een houtsnipperfilter bij aan een betere waterkwaliteit en helpt het om de doelstellingen van het mest- en waterbeleid te halen. De werking van het systeem wordt opgevolgd via waterkwaliteitsmetingen en de houtsnippers worden indien nodig aangevuld of vervangen.
.jpg "Houtsnipperfilter bij de coalitie Beverhoutsveld")
Luikbeek: geïntegreerd waterbeheer
In de projectzone van de Luikbeek in het project Blankaartbekken en Handzamevallei komen verschillende waterdoelstellingen samen. Door de aanleg van een gecontroleerd overstromingsgebied wordt wateroverlast verminderd en kan overtollig water in de winter worden opgeslagen voor droge periodes. Daarnaast verbetert een rietmoeras de waterkwaliteit door nutriënten uit het water te filteren. Zo versterkt het project zowel de waterveiligheid, de watervoorziening als de natuurwaarde van het gebied. Het project helpt zo ook om water beter vast te houden, droogte en wateroverlast te beperken en de natuur te versterken.
https://www.youtube.com/watch?v=b2FHLA8VFU4
Wat is een swale?
Een swale is een ondiepe, begroeide greppel die regenwater opvangt, vertraagt en laat infiltreren in de bodem. Door water langer vast te houden, vermindert een swale erosie en wateroverlast en wordt het grondwater aangevuld. In Voeren werd deze natuurgebaseerde techniek toegepast om het landschap beter bestand te maken tegen droogte en hevige neerslag. Zo draagt de swale bij aan een klimaatrobuust watersysteem.
